Δευτέρα, 8 Σεπτεμβρίου 2014

Ενυπνιομαντεία και αρχαιότητες στο Ελύμνιο

Τα Λιμνιώτικα σας παρουσιάζουν την εισήγηση
 του Δημήτρη Αποστόλου-ΕΛΥΜΝΙΟΥ στην Αρχαιολογική ημερίδα
 που έγινε στην Αιδηψό το Μάη
 και επαναλήφθηκε στη διάρκεια των φετινών ΕΛΥΜΝΙΩΝ 2014.
Ενυπνιομαντεία – ονειρομαντεία, ή και ονειροκριτική, είναι ( ή ήταν ) το χάρισμα της προφητείας, το οποίον αναπτύσσεται κατά την διάρκειαν της ονειρικής καταστάσεως. Η ψυχή απαλλαγμένη των καθημερινών προβλημάτων, ταξιδεύει στον ονειρικό εσω κόσμο και επικοινωνεί αλλοδιαστατικά στo χρονικά ενοποιημένο πεδίο, παρόντος, παρελθόντος και μέλλοντος…

Οι Έλληνες ( κ.α. αρχαίοι λαοί ) επίστευαν εις τα όνειρα. Από τον Όμηρο στους Πυθαγορείους ως τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, ως τον Ιπποκράτη τον Αρτεμίδωρο και τον Γαληνό, τα όνειρα είχαν ξέχωρη σημασία και ήταν αντικείμενο, προσοχής και ερεύνης. Ο Αριστοτέλης παρ’ ότι μας λέγει πως και η μαντική των ενυπνίων «έχει γαρ τινά λόγον», κρατώντας ωστόσο επιφυλάξεις, λαμβάνει συνετότερη θέση και διευκρινίζει πως… «ούτε καταφρονήσαι ράδιον, ούτε πεισθείναι», καταπολεμών ωστόσο πάσα κατά των ονείρων δεισιδαιμονίαν, που αβασάνιστα ο επελθών χριστιανισμός μετέτρεψε σε δαιμονική και ο σύγχρονος μας φροΐδισμός,(τα όνειρα)  σε ανεκπλήρωτους πόθους του σεξουαλικού μας ορμέφυτου…
Στην παλαιότατη αρχαιότητα μια ελλάσων θεότης ( προστάτης – ιδίως των ναυτικών ) ήταν η ενυπνιομάντης Βριζώ «Βρίζειν εστί το καθεύδειν», η χρησμοδοτούσα δια των ονείρων και δεχόμενη υπό των γυναικών των ναυσιπλοούντων ιδιαίτερα αναθήματα… «δια το εύχεσθαι τούτη υπέρ της των πλοίων σωτηρίας»…
Η ονειροκρίτης ως κρίνουσα τα ενύπνια Βριζώ μας προσανατολίζει ( με κάθε επιφύλαξη βέβαια ) στον εγγύς του Ελυμνίου και των Αιγών ορμίσκο, όπου το ανετυμολόγητο τοπωνύμιο Κρινή Βρίζα μας παρέχει πέραν πολλών οστράκων κ.α. ευρήματα αρχαίας εκεί δραστηριότητος.




Λίμνη μεσοπολέμου 1930 και η παραγκούχος μικρασιάτισα πάμπτωχη Πελαγία, κάτω των Βράχων του ανατολικού Ελυμνίου, βλέπει καθ’ ύπνον οράματα θεια της Θεοτόκου, η οποία την προτρέπει επιμόνως και συνεχώς, να ανασκάψει τα γύρω της παράγκας της χώματα, να βρει το βυθισμένο της πάλαι ποτέ αρχαίο της Μοναστήρι … της υποδείχνει μάλιστα εν ύπνω ( και ξύπνω ) με τροχιοδεικτικά ιπτάμενα φώτα και το ακριβές σημείο ανασκαφής! Ιστορικώς, στο υστεροβυζαντινό Ελύμνιο, υπήρχε η Επισκοπή Καναλιών ( 1341 ), από την σταδιοδρομία της οποίας μετά τον 16ο αι. δεν απέμειναν παρά στοματικές παραδόσεις και το υδρωνύμιο του χειμάρρου «Καναλίων» ή και «Καναλάκια»…
Πού … όμως ( μεχρι και σήμερα ) το ναϊκό συγκρότημα και τα ενδιαιτήματα της Επισκοπής … άγνωστο!
Κάτω από την εμμένουσα παρακίνηση της ενυπνιομάντιδος Πελαγίας, οι Ελύμνιοι θα ξεκινήσουν το 1931 μια αμέθοδη λαϊκή παλαϊκή τους ανασκαφή ανοίγοντας αξιοθαύμαστα έναν «κρατήρα» πλάτους και βάθους αντίστοιχα 30 και 15 ( περίπου ) μέτρων, χωρίς ωστόσο ευρήματα και με απογοητευτικό τέλος…
Παρ’ όλα αυτά, για δύο δεκαετίες και πλέον αν και ανέστειλαν τις ανασκαφικές τους δραστηριότητες, δεν έπαυσαν το διακαές τους ενδιαφέρον, μισό από θεοσέβεια – μισό από περιέργεια, για το υποτιθέμενο αρχαιολογικό υπόβαθρο της περιοχής. Προς τον σκοπό αυτό ( και προς επιβεβαίωσην των ενυπνίων της εκλειψάσης πλέον Πελαγίας ), επικαλέσθησαν κατά διαστήματα την συμβολή και άλλων δύο ενυπνιομάντιδων ( η μία «κοσμοκαλόγρια» ονόματι Παναγιού δι’ αυθυπνωτισμού λειτουργούσα, η δε επόμενη ακολουθήσασα, ως είδος πνευματιστικού ενδιάμεσου «μέντιουμ». Και η μεν δευτέρα πνευματιστής δεν κατόρθωσε να συγκεντρωθεί και … ουδέν επέτυχεν… της δε πρώτης αυθυπνωτισθείσης, όντος ο λάρυγγας και τα χείλη προφέραν ποταμηδόν ακαταλήπτους ψυθιρισμούς, ως τα παράσιτα υπερβραχέων ερτζιανών και …(αυτήκοος μάρτυς ο ίδιος, συνοδεύων ως ιερόπαις τον πατέρα Νικόδημον ) …ουδέν κατενόησα! ( Ίσως ο ιερεύς να εκμαίευσε κάτι… χάρην του αδημονούντος πλήθους πιστών, ως οι προγόνοι του ιερείς των αρχαίων μαντείων, ερμηνεύαν τους κωδικούς ψελλισμούς της Πυθίας!...)
Ο ιστορικός του «ΕΛΥΜΝΙΟΥ» και νομικός Νικόλαος Μπελλάρας, όλα τα ανωτέρω αφορίζει και εξορίζει ως κατασκευάσματα θρησκολήπτων φαντασιώσεων των τελευταίων ετών.



Ωστόσο η πλέον αντιπροσωπευτική και κραυγαλέα περίπτωση ενυπνιομαντείας και αρχαιοτήτων στην Λίμνη της Εύβοιας, εμφανίσθηκε στην διάρκεια δύο πρώιμων λαϊκών ανασκαφών των κατοίκων της κωμοπόλεως, το 1853 και το 1856, δύο μόλις δεκαετίες από της οριστικής απελευθέρωσης της Εύβοιας ( και Λίμνης ) από τον Τούρκικο ζυγό. ( Τα χειρόγραφα ντοκουμέντα: Ιστορικό Αρχείο του Δήμου της Λίμνης, φάκελλος «Αρχαιότητες» - υποφάκελλος «Ονειροφαντασίες» της Ελένης Μαναρίτσα»).
Οι ανασκαφές διενεργούνται στον ιδιόκτητο χώρο της οικίας και περιβόλου του πλοιάρχου Λυμπερίου Μαναρίτσα ( στην θέση του σημερινού αρχαιολογικού – πλέον – χώρου ), όπου και ο αυτοσχέδιος «ναϊσκος» της «Παναγίτσας» του 1851.
Η σύζυγος του πλοιάρχου Ελένη, με τις έμφυτες ονειρομαντικές της ικανότητες, θα ξεσηκώσει τον κόσμο και θα τον παρακινήσει σ’ αυτές τις δύο – εντός και εκτός της οικίας της ανασκαφές, κατόπιν καθ’ ύπνον επιταγών της Παναγίας και προς εύρεσην της αγίας Εικόνας της…
Πέραν τούτων, η Ελένη στους ψυχικούς της ονειρισμούς, «ταξιδεύει» υπερποντίως και περιγράφει λεπτομερώς τα Ιερά Προσκυνήματα των Αγίων Τόπων ( που επιβεβαιώνουν αυτόπτες προσκυνητές ναυτικοί ), περιγράφει την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως παραπλήσια του Δούκα και του Φραντζή ( αγράμματη όντας η ίδια ), διηγείται για γεωλογικές αναστατώσεις στην βόρειο Εύβοια, μέσα στο άχρονο των ονείρων της, είτε του παρελθόντος ( βύθιση των αρχ. Οροβιών:, ), είτε του μέλλοντος … ωστόσο ιδιαιτέρως επιτυχείς υπήρξαν οι υποδείξεις της ως προς τις υπόγειες αρχαιότητες, γεγονός που αρκούντως απεδείχθη σε επίσημες μεταγενέστερες ανασκαφές…







Επί των ημερών λοιπόν της εναργούς δράσεως της, θα ανακαλυφθεί των θεμελίων της οικίας της μαρμάρινος κορμός του 1ου π.Χ. αι. – φέρεται ως αντίγραφο εργαστηρίου Σκόπα ( Ηρακλής του τύπου Lansdowne ), 
ενώ μεταλλική στεφάνη πολυκανδήλου Ιουστινιανής περιόδου με αφιερωματική επιγραφή πάλιν θα ευρεθεί επί των ιδίων θεμελίων της οικίας της.
Ο Δήμαρχος Αιγαίων Αγγελής Φλώκος θα ενημερώσει την Βασ. Νομαρχίαν το 1856 και θα ζητήσει από την Αρχαιολογικήν Εταιρείαν το 1859 την αποστολήν ειδημόνων προς έγκυρον εκτίμησην των ευρημάτων. 
Στην μεταγενέστερη φράση των ερευνών, ο Δ/ντής του Βυζαντινού Χριστιανικού Μουσείου ( Β.Χ.Μ. ) Αθηνών το 1929 Γεώργιος Σωτηρίου, θα εντοπίσει στον χώρο παλαιοχριστιανικήν βασιλικήν, ενώ το 1960 ο  επίσης Δ/ντής βυζαντινολογίας Μανώλης Χατζηδάκης θα ανασκάψει τον χώρο εν μέρει, εντοπίζοντας κτίσματα, αρχ. Μέλη και μωσαϊκά δάπεδα, 


εστιάζοντας ωστόσο την προσοχή του στους πολύ όμορφους «νηχομένους ιχθείς» της βορείου κόχης του, του επιπροσθέτου κτίσματος «ναϊδίου». Ο διαπρεπής καθηγητής, λόγω ελλείψεως χρηματικών κονδυλίων, θα προχωρήσει στην κατάχωσην των δαπέδων και πάλιν για λόγους προστασίας.
 Το 2007 με την συνεργασία της ΙΑ΄ Ε.Π.Κ.Α. και ΚΓ΄ Ε.Β.Α. διενεργείται σωστική ανασκαφική έρευνα με ανασκαφέα τον αρχαιολόγο κ. Άγγελο Ριτσώνη. Ο περιβάλλων χώρος τοπογραφείται εξ’ αρχής, η δε έρευνα εστιάζεται εντός του προσθέτου κτίσματος «ναϊδίου», όπου της βορείου αψίδος απεκαλύφθησαν – πρώτη φορά – ολοκληρωτικά οι ελευθέρως «νηχόμενοι» 18 εύγεστοι ιχθείς του βόρειου Ευβοϊκού … επαφιέμενοι πλέον στην διαδικασίαν της συντηρήσεως.

Κυρίες και κύριοι Σύνεδροι… παρουσιάσαμε μια συνοπτική αναφορά, το ιστορικό των ανασκαφικών ερευνών στον χώρο της «Παναγίτσας» του Ελυμνίου. Καθώς το θέμα μας δεν είναι μόνον οι αρχαιότητες, αλλά – οι ίδιες – σε συνδυασμό με την ενυπνιομαντεία … επανερχόμαστε και κλείνουμε με την ανασκαφήν του 1856, προς την τότε Βασιλικήν Νομαρχίαν Ευβοίας, όπου ο Δήμαρχος Αιγαίων αγωνιά και μάχεται να φέρει εις πέρας την ιλαρο – τραγικήν εκείνην ανασκαφήν, σε μία Οθωνική εποχή, που η Αρχαιολογική Εταιρεία, μετά των ξένων στην Αθήνα Σχολών, προσπαθούν να φέρουν εις πέρας το γιγάντειο έργο της περισυλλογής και καταγραφής των αρχαιοτήτων, σε μια – όση τότε – Ελλάδα, ανέπνεε το γλυκό αέρα της πολυποθήτου ελευθερίας… 
Αριθμ. εγγράφ. Εν Λίμνη, την 23 Δεκεμβρίου 1856
Προς την Βασ. Νομαρχίαν Ευβοίας
Περί των διαδεδομένων ενταύθα ψευδών πληροφοριών
Προ δύο μήνας Κύριε Νομάρχα, ήρχισαν ενταύθα οι κάτοικοι της Κωμοπόλεως Λίμνης, να ενεργώσιν ανασκαφήν εντός και εκτός της οικίας του Λυμπερίου Μαναρίτσα και αφού επροχώρησαν αρκετά και έσκαψαν ικανήν έκτασιν γης, ανεκάλυψαν αρχαίον κτίριον έχοντα διαφόρους διαιρέσεις και πολυτελές έδαφος στολισμένον με ψηφίδας. Μετά την ανασκαφήν ταύτην, η σύζυγος του ιδιοκτήτου της οικίας Ελένη… ήτις και ιδιοποιείται όλην αυτήν την ανασκαφήν, δεν ηρκέσθη εις όσα ενήργησεν και έφερεν εις τοσούτον αγώνα τους κατοίκους, αλλά προσποιείται ότι ενυπνιάζεται και κατ’ όναρ βλέπει την Θεοτόκο, ήτις λέγει προς αυτήν, ότι επί της ανασκαφής και επί τίνος σκίνου χαμωκλάδου, υπάρχει κεκριμμένη η εικών της Θεοτόκου και άλλων Αγίων και δια να φανερωθεί απαιτεί δεήσεις, προσευχάς, θρησκευτικάς τελετάς, νηστείας, παύσιν ( κρεοφαγιών ) και τα τοιάυτα· ένεκα των προφητειών τούτων και προσποιήσεων, απασχολεί και παραπλανά πολλούς , οίτινες συναθρίζονται εκεί το εσπέρας και εκτελούν όσα δήθεν η Θεοτόκος απαιτεί, άνευ τινος ιερέως.
Πρωταίτιος της σκηνής ταύτης είναι η ρηθείσα Ελένη Μαναρίτσα, ήτις δια ψευδών προφητειών διαδίδει όλα ταύτα και παρακινεί τον λαόν ν’ αφεθεί εις κατάνυξιν και προσευχήν και όσοι δεν πιστεύουν η Θεοτόκος θέλει πέμψει εις αυτούς την οργήν της και τους δώσει μύρια δυστυχήματα…



Οι δε έτεροι διανυκτερεύουσι εν τη οικία ταύτη ψάλλοντες δεήσεις, προσευχάς, παρακλήσεις επί του σκίνου και έως ενός τεμαχίου μαρμάρου, το οποίον ευρέθη κατά την ανασκαφήν. Κατά συνέπειαν όλων τούτων ( καταληφθέντες:, ) οι κάτοικοι από την μεγάλην ταύτην δυσιδαιμονίαν, προσέρχονται και προσφέρουσι κηρία, θυμίαμα, έλαιον και χρήματα, κραυγάζοντες … αφ’ εσπέρας το «Κύριε ελέησον», περιφερόμενοι πέριξ αυτής της ανασκαφής. …
Προς κατάπαυσιν τούτων των γοητειών και ψευδών προφητειών … προέτρεψα αυτούς να παύσωσι ( τας τοιαύτας απρεπείς λατρείας ) και να διαλυθώσιν … Προς τούτο εμεταχειρίσθην και τον κλήρον ίνα ούτος …νουθετήσει ( αυτούς ) αλλά και τούτου οι νουθεσίες διήλθον ως ιστός αράχνης· προς τον σκοπόν τούτον εμεταχειρίσθην την ένοπλον δύναμιν, αλλά και αύτη δεν ηδυνήθη να αποτρέψει τους κατοίκους από την παράλογον αφοσίωσιν των. Μη ανεχόμενος επί πλέον να βλέπω το τοιούτον κίνημα το οποίον οσημέραι ηύξανεν, εισήγαγον τους πρωταιτίους ενώπιον του ενταύθα Πταισματοδικείου, το οποίον εκήρυξεν άπαντες ενόχους και κατεδίκασεν σύμφωνα με το άρθρον 665 του ποιν. Νόμου…
Σας πληροφορούμεν προσέτι, ότι οι καταδικασθέντες ούτοι, μετά την καταδίκην τους ταύτην, συνήθρησαν περισσοτέρους και εφώναζον το Κύριε ελέησον με περισσότερον θρασύτητα και απήθειαν…
Ταύτα πάντα γνωστοποιούμεν προς υμάς Κύριε Νομάρχα, δια να διατάξηται και ημών ό,τι δέον…

Ευπειθέστατος
Ο Δήμαρχος Αιγαίων
Αγγελής Φλώκος









Σαν επίλογος της ταραχώδους εκείνης ανασκαφής:
Η Ελένη Μαναρίτσα εξορίσθη της Ελλάδος, στην τότε Οθωμανική Μαγνησία. Θα επιστρέψει αργότερα εν Ελυμνίω και θα προφητεύσει την ακριβή ημέρα θανάτου της, αποδημώντας υπέρ αιωνόβια εν Κυρίω ( και εις την προστάτιδα Θεοτόκον ), στην χαραυγή του 20ου αι. Από τον λαό θα κηδευεθεί ως «αγία», της εκκλησίας κρατούσης ουδέτερη στάση.
Σήμερα: Ο Ηρακλής των Ελυμνίων εκείνων ανασκαφών … θα αποδημήσει και του Ελυμνίου και της Ευβοίας για να εκτεθεί… ( περιέργως γιατί; ) στο αρχ. Μουσείο της Ολυμπίας!
Μέρος των μωσαϊκών της ανασκαφής Χατζηδάκη, θα εκτεθούν στο Ιστορικό λαογραφικό Μουσείο της Λίμνης.
Ο Δήμαρχος Αιγαίων Αγγελής Φλώκος, θα εκτεθεί στο Δημαρχείο της Λίμνης.
Και η σύγχρονη «ενυπνιομάντης Βριζώ» του Ελυμνίου, Ελένη Μαναρίτσα θα εφημερεύει μακάρια … πλάι στις αρχαιότητες των ονείρων της!..

Δημήτρης Αποστόλου «Ελύμνιος»

      
Ευχαριστούμε τον ΕΛΥΜΝΙΟ
 για τη παραχώρηση του υλικού της ομιλίας του
 και την Αλεξία για την ηλεκτρονική καταγραφή της.    

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

προσέξτε τι γράφετε για να δημοσιευθεί.