Δευτέρα, 5 Αυγούστου 2013

πάλη μεταξύ της λογικής και της φαντασίας

Η παρουσίαση,περιγραφή και ανάλυση, που έκανε ο Γιώργος Δερβέναγας, στα αποκαλυπτήρια του έργου του , στο Λύκειο Λίμνης, στις 2 Αυγούστου.


Καλησπέρα σε όλους και σας ευχαριστώ που είσαστε εδώ απόψε. Προτού αναφερθώ στο έργο, θα σας πω μια ιστορία η οποία με προβλημάτισε κάποτε και αποτέλεσε και το έναυσμα για τη δημιουργία αυτού εδώ του έργου. Η ιστορία αυτή, που μας αφορά όλους, ξεκινάει περίπου 30.000 χρόνια πριν, όταν στον πλανήτη μας υπήρχαν δύο είδη στο απόγειο της εξέλιξης τους: οι Homo Neanderthalensis - γνωστοί και ως Neanderthal - και οι Homo Sapiens, εμείς... Οι Neanderthal ήταν ανώτεροι σχεδόν σε όλα, ήταν πιο δυνατοί, πιο ανθεκτικοί σε αρρώστιες και σε κακουχίες, είχαν πιο οργανωμένες κοινωνίες και λοιπά. Οι Homo Sapiens όμως υπερτερούσαν σε ένα βασικό χαρακτηριστικό: είχαν Φαντασία! Είχαν την ικανότητα να δημιουργούν, είχαν Τέχνη, αγγειοπλαστική, πιο εξειδικευμένα εργαλεία, ζωγράφιζαν στις σπηλιές, δημιούργησαν νόμους και αξίες, αντιλαμβάνονταν έννοιες όπως η μετά-θάνατον ζωή κ.α. Ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν, για τους Neanderthal υπήρχε μόνο η καθημερινή
επιβίωση, για εμάς τους Homo Sapiens όμως υπήρχε το όραμα για ένα καλύτερο μέλλον, για μία καλύτερη κοινωνία. Σκεπτόμενος αυτό, πρέπει να ομολογήσω ότι είμαι πολύ απογοητευμένος πλέον από το ανθρώπινο γένος την σήμερον ημέρα. Αυτή η απογοήτευση άρχισε να γεννιέται μέσα μου όταν ήμουν ακόμα μαθητής σε αυτό εδώ το σχολείο, περίπου στα 14 με 15 έτη μου, και αποτέλεσε θεμέλιο για τις μετέπειτα φιλοσοφικές κατευθύνσεις μου. Κατέληξα στο συμπέρασμα ότι πρέπει κανείς να κάνει ότι μπορεί για να προσφέρει στην κοινωνία. Ο εργάτης που φτιάχνει τσιμέντο προσφέρει κάτι, όπως προσφέρει και ο επιστήμονας που μελετάει τα μυστήρια του Σύμπαντος. Ο καθένας προσφέρει ανάλογα με τις ικανότητες του. Εμένα οι ικανότητες μου ήταν ανέκαθεν γύρω από την Τέχνη. 
Τον καιρό που μαθήτευα εδώ στο σχολείο, με είχε εντυπωσιάσει η τοιχογραφία που βρίσκεται στο τέλος της σκάλας του Λυκείου, που αναπαριστά το έργο του Μιχαήλ Άγγελου, την δημιουργία του Αδάμ από τον Θεό. Ήθελα από τότε να δημιουργήσω κάτι σε αυτό τον χώρο αλλά ήξερα ότι δεν είχα τις ικανότητες που απαιτούνται για ένα τόσο μεγάλης κλίμακας έργο. Τώρα επέστρεψα μετά από χρόνια για να υλοποιήσω την προσφορά μου στο σχολείο.
  
   Ας περάσουμε τώρα στην ανάλυση του έργου. Ο τίτλος του είναι Νεαρό Υποσυνείδητο με αυγά ως ιδέες: Εμφύλιος Λογικής και Φαντασίας”. Αυτό που απεικονίζεται στην ζωγραφιά είναι ο υποσυνείδητος κόσμος ενός μαθητή, και αναπαριστά την εσώτερη πάλη του μεταξύ της λογικής και της φαντασίας, δηλαδή μεταξύ των ρεαλιστικών στόχων και των υψηλών οραμάτων για το μέλλον.

Η σύνθεση χωρίζεται σε τρία μέρη: το λογιστικό, το θυμοειδές και το επιθυμητικό. Το κεντρικό μέρος (επιθυμητικό) είναι ο τόπος γέννησης των καταστάσεων που κυριαρχούν στη σύνθεση. Αριστερά είναι η πλευρά του ορθολογισμού (λογιστικό) και δεξιά της φαντασίας και των συναισθημάτων (θυμοειδές). Οι πλατωνικοί όροι χρησιμοποιούνται ως αναφορά στην “Πολιτεία”του Πλάτωνα, όπου διατυπώνεται αυτή η τριμερής διάκριση του νου, την οποία ιδεολογικά ασπάζομαι και πάνω της θεμελίωσα θεματικά την σύνθεση μου.
   
 Οι πλευρές της λογικής και της φαντασίας εισβάλλουν η μία στο πεδίο της άλλης με διάφορες μορφές. Ας εστιάσουμε στην αριστερή πλευρά που κυριαρχείται από ένα ογκώδες κτίριο με σταθερές βάσεις, σύμβολο της λογικής. Γύρω του συμβαίνουν διάφορα πράγματα. Στη μία άκρη, φτερωτές μορφές φέρουν μια χύτρα από την οποία ξεχύνονται νευρικές απολήξεις, συμβολισμός της γνώσης ως κάτι ανώτερο. Ένα ψάρι, σύμβολο λαχτάρας, εδώ συνδυάζεται με μια βιβλιοθήκη για να δηλώσει τελικά την λαχτάρα για γνώση. Δίπλα του, μια ελεφαντομορφή -σύμβολο μνήμης- εξελίσσεται σε μία τρισδιάστατη απεικόνιση ιζηματογενούς εδάφους, επικαλυμμένη με ρευστή σοκολάτα: συνδυασμός γνώσης/λογικής και κάτι “παιδικού”. Μαύρες ομπρέλες, σύμβολο της προαναφερθείσας απογοήτευσης μου, απλώνονται πάνω στην προβοσκίδα του ελέφαντα, η οποία καταλήγει να ενώνεται με ένα δέντρο που επίτηδες θυμίζει τις νευρικές οδούς του εγκεφάλου. Το κτίριο στο εσωτερικό του έχει ένα ασπρόμαυρο δάπεδο, υποδηλώνοντας την αντίθεση λογικής-φαντασίας που υπάρχει στο έργο. Κάτω κάτω βλέπουμε έναν γάιδαρο να μιλάει με έναν σκύλο, και οι δύο συμβολίζουν την υπομονή. Στην άκρη του κτιρίου, ένα καπιτώλιο κρέμεται από μια κλωστή και από κάτω γεννάει αυγά (ιδέες) με ανθρώπους να περιμένουν την εκκολαπτόμενη ιδέα – αυγό για να την ασπαστούν.
   Προχωρώντας στο κεντρικό μέρος βλέπουμε να δεσπόζει μία αψίδα η οποία χτίζεται γύρω από έναν μαθητή και το θρανίο του και τον προστατεύει από όσα συμβαίνουν γύρω του. Η κεντρική σκηνή χαρακτηρίζεται από πολλά αιωρούμενα γιγάντια αυγά που είναι έτοιμα να εκκολαφθούν. Αυτό είναι ένα απ' τα κεντρικά θέματα του έργου και συμβολίζει τις νέες ιδέες. Γύρω απ' τ' αυγά σπεύδουν σοφοί να τα ερευνήσουν. Αυτό έχει διπλή σημασία: συμβολίζει τον δρόμο προς τη γνώση αλλά ταυτόχρονα δείχνει και την εκάστοτε κοινότητα “σοφών” που σπεύδει να απορρίψει νέες ριζοσπαστικές ιδέες και απόψεις.
   Φτάνουμε και στην δεξιά μεριά του έργου, όπου κυριαρχεί το συναίσθημα  Το πρώτο που βλέπετε εδώ είναι κάποια τεράστια πλήκτρα πιάνου, να στέκονται αντίκρυ στο κτίριο της λογικής πλευράς. Εξυπηρετούν τρεις σκοπούς. Πρώτον, κάνω μια προσωπική αναφορά στο οτι είμαι και μουσικός, δεύτερον το ασπρόμαυρο χρώμα των πλήκτρων ισορροπεί με το ασπρόμαυρο δάπεδο στην άλλη πλευρά και τρίτον δηλώνει αρμονία, όντας μουσικό όργανο.
 Το ψάρι που βγαίνει από την πόρτα σκίζεται από ένα μαχαίρι αλλά απ' την κοιλιά του ξεπροβάλλουν βιβλία, συμβολίζοντας πάλι το προφανές, δηλαδή την λαχτάρα για γνώση. Πίσω απ' τα γιγάντια πλήκτρα βλέπουμε έναν χώρο γνώσης, όπως φαίνεται απ' τους ανθρώπους που συνομιλούν και ανταλλάσσουν βιβλία. Τα βιβλία στη βιβλιοθήκη είναι τεράστια, δηλώνοντας το βάρος της ευθύνης που έχει ο “έχων την γνώσιν”.

Η φράση που αναγράφεται στα λατινικά “Res non verba” σημαίνει “Έργα, όχι λόγια” και συνοψίζει το εκπαιδευτικό στοιχείο της τοιχογραφίας. Δίπλα της είναι η μορφή του ενός αγάλματος του Ηρακλή που βρέθηκε στην Λίμνη, ως τοπική αναφορά. Βλέπετε επίσης ένα ναυτιλοειδές, το οποίο το ζωγράφισα ως αναφορά στον αριθμό Φ. Γνωστός και ως “χρυσή αναλογία” , ο αριθμός Φ (περίπου 1,618) είναι μια αναλογία που συναντάται παντού στο Σύμπαν και μεγάλα ανθρώπινα έργα έχουν βασιστεί πάνω της, όπως ο Παρθενώνας. Η σύνθεση εδώ είναι φτιαγμένη πάνω σε αυτή την αναλογία η οποία εντοπίζεται πάνω και στην τομή του ναυτίλου. Στο κάτω άκρο έχω φτιάξει έναν σκοτεινό πυθμένα. Σύμφωνα με ψυχαναλυτικές θεωρίες, υπάρχει ένα μέρος στο νου μας, το ασυνείδητο, στο οποίο εναποθέτουμε όλες τις κρυφές μας επιθυμίες και τις “κακές” μας σκέψεις. Εγώ το ονομάζω “σκουπιδότοπο του μυαλού” και με τον σκοτεινό πυθμένα απεικονίζω την σκοτεινή αυτή μεριά του μυαλού μου, στην οποία καταδύομαι συχνά για να αντλήσω τα καλλιτεχνικά μου θέματα. 

  Τελειώνοντας την ανάλυση, θα ήθελα να σας αναφέρω κάτι ακόμα. Κάπως ειρωνικά, ενώ το έργο έγινε υπό την αιγίδα κυρίως του Λυκείου, απευθύνεται περισσότερο στα μικρά παιδιά του Γυμνασίου που η κοινωνία δεν έχει προλάβει ακόμα να συνθλίψει τα όνειρά τους. Τον καιρό που ζούσα στην Βιέννη είχα μία θεωρία. Ότι η συχνή έκθεση ενός ατόμου σε υψηλές μορφές Τέχνης μπορεί να επιδράσει βιολογικά στον εγκέφαλο. Έχει αποδειχτεί ήδη πως όταν κάποιος κοιτάζει πχ. μια ζωγραφιά, δεν είναι μόνο παθητικός δέκτης, αλλά ο εγκέφαλος του ανασυνθέτει αυτή την περίπλοκη εικόνα που βλέπει. Αυτό δημιουργεί νέες νευρικές οδούς, που στην ουσία είναι και το παν όσο αφορά την μάθηση και γενικότερα την νοητική εξέλιξη ενός ατόμου. Πραγματικά πιστεύω πως αν κάποιος εκτίθεται συχνά σε μεγάλα έργα Τέχνης, θα γίνει πιο έξυπνος και ολοκληρωμένος άνθρωπος. Κλείνοντας λοιπόν αυτή την βραδιά, θέλω απλά να πω ότι αν στο μέλλον έστω κι ένα παιδί έρθει και μου πει πως αυτό εδώ το έργο το ενέπνευσε να μην σταματήσει την προσπάθεια για τα όνειρά του, αυτή θα είναι η απόλυτη επιβεβαίωση για 'μένα και η ανταμοιβή μου. Αυτό. Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε απόψε εδώ.
Γιώργος Δερβέναγας


ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 
 
Ένα έργο τόσης μεγάλης κλίμακας και μία τόσο όμορφη εκδήλωση δεν ολοκληρώνεται χωρίς συλλογική προσπάθεια. Πάνω από 250 ώρες προσωπικής δουλειάς επενδύθηκαν, χωρίς όμως την συμβολή τρίτων, ίσως δεν θα είχε καν ολοκληρωθεί. Θα ήθελα πρώτα απ' όλα να ευχαριστήσω τον σύλλογο των καθηγητών που ενέκρινε το εγχείρημα αυτό, καθώς και τον λυκειάρχη κ. Γιάννη Παλάντζα, που δεν δίσταξε να στηρίξει αυτή την -πρωτότυπη- προσπάθεια πνευματικής συμβολής στον χώρο της δημόσιας εκπαίδευσης. Επίσης ευχαριστώ πολύ τον κ. Γιώργο Τριανταφύλλου, που από καθαρό ενδιαφέρον παρευρέθηκε στην εκδήλωση και συνέβαλε μιλώντας για το ζήτημα της έκφρασης των νέων, την συμβολή της Τέχνης στην εκπαίδευση (και αντιστρόφως) και αναλύοντας το έργο και τις επιρροές μου. Στους κ. Παναγιώτη Βασιλόπουλο, κ. Βασίλη Βλαχούτσικο, κ. Γιάννη Κιούση, κ. Στράτο Μαυρομάτη καί κ. Κώστα Τσιμπούκα έχω να πώ ότι τους ευγνωμονώ που προετοίμασαν την εκδήλωση με τον καλύτερο τρόπο. Τέλος θέλω να ευχαριστήσω τον κ. Παντελή Γκογκόρνα που στέκεται δίπλα μου ως βοηθός και φίλος σε ότι καλλιτεχνικό εγχείρημα έχω αναλάβει τα τελευταία χρόνια. Είμαστε όλοι, ο καθένας με τον τρόπο του, στην πρώτη γραμμή της πνευματικής αναμόρφωσης που οραματίζομαι. Ευχαριστώ εσάς και τον κόσμο για το ενδιαφέρον που δείξατε.  
 
Γιώργος Δερβέναγας
   

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

προσέξτε τι γράφετε για να δημοσιευθεί.